( dawniej Stajnia Rudej Wiedźmy )

Podstawowy słownik pojęć

 

Każdy, kto zaczyna swoją przygodę z końmi, powinien przyswoić sobie pewną liczbę pojęć i  informacji na temat koni i jeździectwa. Często zdarza się, że instruktorzy używają pewnych zwrotów i wyrazów niezrozumiałych dla młodego jeźdzca. Aby temu zapobiec, przedstawiam Wam mnie znane ABC słownika jeździeckiego


Biegalnia - rodzaj stajni przeznaczonej dla klaczy ze źrebiętami lub samych źrebiąt. Stajnia taka nie jest podzielona na stanowiska, klacze mogą być w niej uwiązane przy żłobach, zaś źrebięta biegają swobodnie

Boks - rodzaj końskiego "mieszkania", w którym zwierzę trzymane jest luzem. Boks musi mieć takie wymiary, aby koń mógł się w nim swobodnie poruszać i położyć.

Bonitacja - ocena budowy konia wyrażana w punktach.

Bryczesy - dziś tą nazwą określa się ogólnie spodnie jeździeckie, nawet te elastyczne, choć niewiele mają one wspólnego z klasycznymi przodkami. Typowe bryczesy na łydce są dopasowane (aby łatwo dawały się wsunąć w buty), a od kolan rozszerzają się zapewniając swobodę ruchów.

Chody wyciągnięte - wydłużony wykrok ruchu konia. Przy chodach wyciągniętych wydłuża się cała sylwetka zwierzęcia.

Cwał - najszybsza, czterotaktowa odmiana galopu wykorzystywana podczas wyścigów konnych.

Czapsy - ochraniacze sięgające od pasa do kostek, często zdobione frędzlami, używane przez kowbojów i w jeździe westernowej; dostępne również w sklepach w wersji krótszej tzn. sięgającej od kostki do miejsca pod kolanem.

Dosiad - sposób, w jaki jeździec siedzi na koniu uwarunkowany jego budową ciała i stopniem wyszkolenia konia. Oddziaływanie dosiadem jest podstawową pomocą jeździecką.

Dresaż (z francuskiego: dressage) - inaczej ujeżdżenie.

Dutka - przyrząd do poskramiania koni. Może występować w dwóch odmianach: pałki z rzemienną pętlą skręcaną na górnej wardze lub drewnianych kleszczy. Użycie obu ma ten sam cel: uciśnięcie wargi odwraca uwagę konia od wykonywanego zabiegu (np. weterynaryjnego).

Dziegieć - produkt rozkładowej destylacji drewna, smolista ciecz o charakterystycznym zapachu dymu. Posiada pewne właściwości bakteriobójcze, osusza i impregnuje, jest więc stosowany do zabezpieczania strzałek kopytowych przed wpływem wilgoci i bakterii ze ściółki.

Dżokej (z angielskiego: jockey) - jeździec biorący udział w wyścigach konnych.

Eksterier - wygląd zewnętrzny konia. Budowa zewnętrzna.

Folblut (z niemieckiego: vollblut, z angielskiego: full - pełny oraz blod - krew = pełna krew) - potoczne określenie konia pełnej krwi angielskiej.

Foule (z francuskiego, czyt. fule - skok galopu konia, długość ok. 3-4 m.

Gwiazdka - Biała plama siwych włosów o nieregularnych kształtach znajdująca się na czole.

Hipika (z greckiego: hippike) - jeździectwo, sport konny.

Hipologia - nauka o koniu domowym.

Hipoterapia - metoda leczenia różnych schorzeń psychicznych i fizycznych za pomocą jazdy konnej i samego kontaktu z koniem.

Inochód - dwutaktowy chód, w którym koń stawia na przemian obie prawe i obie lewe nogi, inaczej zwany kroczem lub chodem wielbłądzim. Inochodźce poruszają się w ten sposób niezależnie od prędkości, w szybszym ruchu między kolejnymi taktami występuje faza lotu.

Kontrgalop - ruch ujeżdżeniowy polegający na tym, że koń poruszający się w prawo jest ustawiony w lewo i galopuje z lewej nogi (i odwrotnie) na polecenie jeźdźca.

Kros (z angielskiego: crosscountry - bieg na przełaj z przeszkodami) - najtrudniejsza część próby terenowej w WKKW. Na kilkukilometrowej trasie wytyczonej w urozmaiconym terenie znajdują się stałe przeszkody. Trasę tę należy pokonać galopem, bezbłędnie i zmieścić się w normie czasu.

Krzyżowanie - taki sposób poruszania się konia w galopie, gdy przodem galopuje on z prawej nogi, a zadem z lewej i odwrotnie. Krzyżowanie jest niebezpieczne i może spowodować wywrotkę.

Księga stadna - podstawowy dokument hodowlany, zawierający opis pochodzenia i informacje o wartościach hodowlanych koni wykorzystywanych do rozrodu.

Lonża - ok. 10-metrowa taśma (rzadziej linka), rodzaj "smyczy" dla konia. Z jednej strony zakończona jest pętlą (uchwytem), a z drugiej obrotowym karabińczykiem zaczepianym do ogłowia. Służy wielu celom, zarówno treningowym (np. praca z młodym koniem, rozprężenie), jak i użytkowym (np. prowadzenie ogiera do krycia, załadunek do przyczepy).

Łękowatość - określenie budowy konia charakteryzującej się wklęsłą linią grzbietu. Wada ta ma mniejsze znaczenie u koni zaprzęgowych, natomiast u wierzchowców jest niepożądana, gdyż wskazuje na słabe związanie grzbietu i utrudnia zbieranie.

Maneż (z francuskiego manege) - ujeżdżalnia, zwykle kryta, a także specjalne pomieszczenie w stadninie gdzie przeprowadza się krycie klaczy.

Masztalerz - pracownik obsługujący konie w stadninie lub stadzie.

Munsztuk - kiełzno zbudowane z czanek, do których przypięte są wodze (lub lejce), ścięgierza położonego na bezzębnej krawędzi żuchwy i łańcuszka umieszczonego pod żuchwą.

Odmiany - białe plamy, zwykle na głowie i nogach, z którymi koń przychodzi na świat. Pierwsze mają zwykle własne nazwy (np. gwiazdka, łysina), zaś drugie nazywane są od miejsc, które obejmują (np. 1/3 nadpęcia). Białe włosy odmian rosną na różowej skórze, jedynie przy bardzo małych skóra może być pigmentowana.

Odsadek - młody koń od momentu odsadzenia do ukończenia roku.

Padok (z angielskiego: paddock) - ogrodzona kwatera pastwiska lub miejsce na torze wyścigowym, gdzie prezentowane są konie przed gonitwą.

Parada - zespół sygnałów przekazywanych za pomocą dosiadu, łydek i rąk jeźdźca prowadzących do prawidłowego zatrzymania konia. Wykonując pełną paradę jeździec napina krzyż, lekko odchyla ramiona do tyłu, cofnięte nieco za popręg łydki zamyka na bokach konia i na końcu przytrzymuje wodze.

Parkur (z francuskiego parcours) - plac, na którym rozgrywane są zawody w skokach przez przeszkody.

Pomoce - sygnały za pomocą, których jeździec oddziałuje na konia. Rozróżniamy naturalne pomoce jeździecki i sztuczne.

Pony (z angielskiego) - to po prostu kuc, konik.

Półparada - zespół sygnałów polegających na takim współdziałaniu dosiadu, łydek i rąk, które pozwala przygotować konia do wykonania czekającego go zadania. Stosując półparadę jeździec mocniej napina krzyż i działając łydką wewnętrzną rytmicznie pracuje wewnętrzną wodzą. Wodza zewnętrzna pozostaje napięta, a zewnętrzna łydka pilnująca, by koń pozostał prosty jest przyłożona lekko za popręgiem.

Przebudowany - określenie konia, u którego linia kłębu leży niżej niż linia zadu. Przebudowanie generalnie uważane jest za wadę budowy, ale u niektórych koni (np. u hucułów) jest cechą rasową. Przebudowane bywają także konie młode, które nie zakończyły jeszcze wzrostu.

Puller (z angielskiego: pull - ciągnąć) - koń ze skłonnościami do mocnego ciągnięcia do przodu w galopie albo w terenie lub nawet ponoszenia na przeszkody.

PZHL - Polski Związek Hodowców Koni.

PZJ - Polski Związek Jeździecki.

Q - ciężar ciała konia wyrażany w kilogramach.

Rejestry - wgłębienia na powierzchni tnącej siekaczy konia, ścierające się w określony sposób w ciągu jego życia. Na podstawie ich wyglądu można więc określi wiek zwierzęcia.

Równowaga - stan, w którym koń jest zdolny do noszenia ciężaru jeźdźca bez zbędnego usztywniania się. Zdolność równoważenia się może być naturalna lub wypracowana przez właściwe szkolenie.

Rybie oko - oko o bezbarwnej tęczówce

Rytm - pierwszy z celów szkolenia konia. Zanim zaczniemy właściwą pracę ujeżdżeniową jeździec musi pomóc znaleźć koniowi jego naturalny rytm. W każdym z chodów kroki konia powinny następować po sobie w regularnych odstępach. Właściwy rytm pomagają wypracować ćwiczenia w kłusie i galopie roboczym oraz stępie swobodnym. Osiągnięcie równomiernego rytmu jest podstawą rozluźnienia konia.

Stadnina - ośrodek prowadzący hodowlę koni. Według definicji za stadninę uważa się gospodarstwo hodowlane posiadające co najmniej pięć klaczy-matek i jednego lub więcej ogierów zarodowych oraz odpowiednią bazę (duże pastwiska, budynki itp.). W stadninach rodzą się i dorastają źrebięta i to jest ich główne zadanie.

Stado (ogierów) - ośrodek skupiający najlepsze ogiery wyhodowane w stadninach. Stada nie prowadzą hodowli, są tylko właścicielami reproduktorów, które wysyłane są w teren na tzw. punkty kopulacyjne lub zajmują boksy czołowych w stadninach.

Stanowisko - rodzaj końskiego "mieszkania", w którym zwierzę jest na stałe uwiązane przy żłobie i oddzielone od sąsiadów przegrodą.

Strzałka - kreska siwych włosków często zwężająca się ku dołowi biegnąca od czoła w dół. Może być skierowana prawoskośnie lub lewoskośnie. Wyróżniamy strzałki krótkie, przerywane, zanikające. .

Sztylpy - rodzaj skórzanych, zapinanych ochraniaczy otulających łydki jeźdźca. Zakładane do krótkiego obuwia zastępują cholewy długich butów. Nazywane nimi są również krótki buty jeździeckie.

Średniaki - Sąsiadująca z cęgami para zębów.

Ujeżdżanie - przygotowanie konia do pracy pod siodłem.

Wałach - wykastrowany ogier.

Wicherek - naturalny wichrowaty skręt włosów okrywowych wynikający z różnego kierunku wzrostu włosów w tym samym miejscu. Najczęściej występują pod grzywką i na słabiźnie.

WKKW - Wszechstronny Konkurs Konia Wierzchowego, konkurencja jeździecka będąca wszechstronnym sprawdzianem możliwości konia i jeźdźca. Składa się z trzech części: ujeżdżenia, próby terenowej i skoków przez przeszkody, rozgrywanych przez trzy kolejne dni.

Zganaszowanie - takie ustawienie głowy konia, przy którym potylica jest najwyższym punktem, a linia nosa pozostaje nieco przed pionem.

Żabi pysk - nakrapiane zabarwienie warg.